Δ.Ε. Μυτιλήνης
Η Δημοτική Ενότητα Μυτιλήνης εκτείνεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της Λέσβου και έχει ως επίκεντρο την πόλη της Μυτιλήνης, πρωτεύουσα του νησιού και διοικητικό, οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο του. Στην ευρύτερη περιοχή της περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η Μόρια, η Παναγιούδα, η Πάμφιλα, ο Αφάλωνας, τα Αλυφαντά, οι Ταξιάρχες, η Αγία Μαρίνα και τα Λουτρά, οικισμοί με διαφορετικά χαρακτηριστικά, που συνδυάζουν το παραθαλάσσιο τοπίο με την ενδοχώρα και διατηρούν τη δική τους ιδιαίτερη φυσιογνωμία.
Η ιστορία της Μυτιλήνης χάνεται στα βάθη των αιώνων, ενώ ακόμη και η προέλευση του ονόματός της συνδέεται με διαφορετικές εκδοχές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Η πόλη υπήρξε ήδη από την αρχαιότητα σημαντικό πολιτικό και πνευματικό κέντρο του Αιγαίου και συνδέθηκε με ορισμένες από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και σκέψης. Εδώ έζησαν και δημιούργησαν η Σαπφώ και ο Αλκαίος, δύο από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της λυρικής ποίησης, ενώ με τη Μυτιλήνη συνδέεται και ο Πιττακός, ένας από τους Επτά Σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.
Χτισμένη αμφιθεατρικά γύρω από τους λόφους της και ανάμεσα στα δύο φυσικά της λιμάνια, η Μυτιλήνη είναι μια πόλη στην οποία διαφορετικές ιστορικές περίοδοι συνυπάρχουν και παραμένουν ορατές μέχρι σήμερα. Στην ανατολική πλευρά δεσπόζει το Κάστρο της Μυτιλήνης, ένα από τα μεγαλύτερα οχυρωματικά συγκροτήματα της Μεσογείου, ενώ το Αρχαίο Θέατρο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της αρχαίας πόλης.
Στο ιστορικό και αρχιτεκτονικό τοπίο της Μυτιλήνης ξεχωρίζουν επίσης ο επιβλητικός ναός του Αγίου Θεράποντα, ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Αθανασίου και το Γενί Τζαμί. Δημόσια κτίρια, αρχοντικά και κατοικίες διαφορετικών εποχών συμπληρώνουν την εικόνα μιας πόλης που διαμορφώθηκε μέσα από τη διαρκή συνάντηση διαφορετικών πολιτιστικών επιρροών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή της Σουράδας, όπου σώζονται εντυπωσιακά αρχοντικά του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, πολλά από τα οποία συνδέονται με την οικονομική ανάπτυξη και την ακμή της αστικής τάξης της Μυτιλήνης. Στην καρδιά της πόλης, η οδός Ερμού διατηρεί τον χαρακτήρα της ως ένας από τους βασικούς εμπορικούς δρόμους, συνδέοντας την περιοχή του νότιου λιμανιού με την παλαιότερη αγορά και την Επάνω Σκάλα.
Τα μουσεία και οι πολιτιστικοί χώροι συμπληρώνουν την εμπειρία της γνωριμίας με την πόλη και την ιστορία της. Το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Βυζαντινό Μουσείο, το Μουσείο Θεόφιλου, το Μουσείο–Βιβλιοθήκη Στρατή Ελευθεριάδη – Tériade και η Δημοτική Πινακοθήκη φιλοξενούν σημαντικά τεκμήρια της αρχαιολογικής, καλλιτεχνικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.
Η Δημοτική Ενότητα, ωστόσο, εκτείνεται πολύ πέρα από τον αστικό ιστό της Μυτιλήνης. Στα βόρεια της πόλης, η Παναγιούδα αναπτύσσεται γύρω από το γραφικό παραλιακό της μέτωπο και το μικρό λιμάνι της, ενώ η γειτονική Πάμφιλα διατηρεί χαρακτηριστικά της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και της οικονομικής ιστορίας της περιοχής. Λίγο πιο εσωτερικά βρίσκεται η Μόρια, ένας ιστορικός οικισμός στην ευρύτερη περιοχή του οποίου δεσπόζει το εντυπωσιακό Ρωμαϊκό Υδραγωγείο, ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα έργα της ρωμαϊκής περιόδου στη Λέσβο.
Ο Αφάλωνας, σε μικρή απόσταση από την πόλη, διατηρεί περισσότερο τον χαρακτήρα της λεσβιακής ενδοχώρας, μέσα σε ένα τοπίο όπου κυριαρχεί η ελιά. Αντίστοιχα, τα Αλυφαντά και οι Ταξιάρχες αποτελούν οικισμούς άμεσα συνδεδεμένους με την ευρύτερη περιαστική ζώνη της Μυτιλήνης, συνδυάζοντας την εγγύτητα στην πόλη με στοιχεία της αγροτικής φυσιογνωμίας της περιοχής.
Νότια της Μυτιλήνης, η Αγία Μαρίνα και τα Λουτρά συμπληρώνουν την εικόνα της Δημοτικής Ενότητας. Παραδοσιακοί οικισμοί, ελαιώνες και μικρότερες παραθαλάσσιες περιοχές διαμορφώνουν ένα διαφορετικό τοπίο, που οδηγεί σταδιακά προς τον Κόλπο της Γέρας και αναδεικνύει τη στενή σχέση των κατοίκων με τη γη και τη θάλασσα.
Από το ιστορικό κέντρο και τα μνημεία της Μυτιλήνης έως τους παραθαλάσσιους και μεσόγειους οικισμούς της, η Δημοτική Ενότητα Μυτιλήνης συγκεντρώνει σε σχετικά μικρή γεωγραφική έκταση διαφορετικές όψεις της Λέσβου. Αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία, νεοκλασικά αρχοντικά, παραδοσιακοί οικισμοί, ελαιώνες και ακτές συνθέτουν ένα τοπίο στο οποίο η ιστορία και ο πολιτισμός συναντούν τη σύγχρονη ζωή του διοικητικού και οικονομικού κέντρου του νησιού.
